[Cuộc sống] Thế hệ chúng ta: Nỗi "lo lắng về di chuyển" của giới trẻ đương đại Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan

Bên ngoài cửa sổ là mưa mận kéo dài không dứt ở Đài Bắc, trong phòng ngoài bàn học và vài cuốn sách của Camus, chỉ có một chiếc vali đã xếp sẵn từ lâu, như thể luôn sẵn sàng lên đường. Lưu vong và vượt biên không chỉ là những thuật ngữ chính trị trên tin tức, mà là thực tế tôi phải đối mặt mỗi ngày khi thức dậy. Bỏ qua thân phận người lưu vong, giới trẻ trong xã hội nói tiếng Hoa đương đại dường như đang cùng nhau rơi vào một cuộc trôi dạt tâm lý chưa từng có. Sự di cư của thế hệ trước thường có những tọa độ rõ ràng – vì tài sản, vì giáo dục thế hệ sau, hoặc để trốn tránh chiến tranh thực tế. Sự di chuyển của họ thường mang mục đích rõ ràng, khao khát "an cư lạc nghiệp" trên mảnh đất mới. Tuy nhiên, thế hệ chúng ta đối mặt với một thời đại biến động, nơi vật chất dường như dư thừa, văn hóa thì chết vì giải trí, còn không gian tinh thần thì bị co ép điên cuồng. Áp lực nặng nề của hệ thống chính trị, sự đối lập về ý thức hệ và sự củng cố cấu trúc kinh tế đã khiến khái niệm "nhà" trở nên vô cùng linh hoạt và mong manh. Không gian bị ép buộc Trong dòng chảy tinh thần và thể xác này, chúng ta trải qua nỗi lo kép về "mất gốc" và "rễ nổi". Một là sự đứt gãy tinh thần sau khi mất đi văn hóa bản địa và mảnh đất tự do, nỗi bi thương khi bị tước đoạt chủ thể; hai là sự bất lực khi cố gắng tái thiết cuộc sống ở nơi đất khách, chỉ để nhận ra mình như bèo trôi trên mặt nước, dù rễ có cố gắng vươn xa đến đâu cũng khó lòng bám sâu vào lòng đất xa lạ. Khi di chuyển trở thành thường lệ, an ninh trở thành thứ xa xỉ, một "bản đồ tâm lý ly tán" do giới trẻ Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan cùng nhau phác thảo đang dần hé mở trong những kẽ hở của quyền lực. Từ góc độ nghiên cứu văn hóa, không gian chưa bao giờ chỉ là khái niệm vật lý, mà là đấu trường của trò chơi quyền lực. Áp lực tâm lý mà giới trẻ ở ba nơi Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan đang gánh chịu hiện nay bắt nguồn từ ba hệ thống không gian hoàn toàn khác biệt nhưng đều ngột ngạt. Trung Quốc: Lồng giam kép của chế độ độc tài và "nội cuốn" Ở Trung Quốc, trạng thái tồn tại của giới trẻ thể hiện một con đường hẹp đầy mỉa mai. Hệ thống, sự kết hợp giữa ý chí chính trị tập trung cao độ và tư bản điên cuồng, cho phép họ bị cắt xén và định lượng một cách chính xác hơn từ việc đánh giá hiệu suất ở trường mẫu giáo đến hệ thống lao động "996" biến con người thành dây chuyền sản xuất trong công việc, càng làm thu hẹp không gian tinh thần vốn đã chật hẹp của họ. Sự áp bức sâu sắc hơn đến từ sự độc quyền tuyệt đối về ý thức hệ. Những ý kiến bất đồng bị bịt miệng một cách có hệ thống, và "diễn ngôn vĩ đại" của bộ máy nhà nước buộc họ phải hòa tan nỗi đau của bản thân vào ảo ảnh "sự trỗi dậy của quốc gia". Khi nỗ lực cá nhân không thể mang lại sự dịch chuyển giai cấp, thậm chí quyền bày tỏ sự mệt mỏi cũng bị coi là bất trung, thì cơ chế phòng vệ tâm lý của thanh niên Trung Quốc đi ngược lại hoàn toàn với những gì chính quyền đề xướng. Từ "văn hóa tang" đến "nằm im", "thối rữa", những từ ngữ phổ biến tưởng chừng như cam chịu này, về bản chất là sự kháng cự ý thức hệ mang tính tiêu cực duy nhất mà những người yếu thế trong hệ thống có thể thực hiện dưới một chế độ không có kẽ hở. Khi ngay cả tư thế "nằm im" cũng bị chính quyền sửa chữa, thì "học thuật chạy" (runology) – di chuyển cơ thể ra khỏi hệ thống – trở thành sự cứu rỗi cuối cùng cho hy vọng mong manh của họ. Hồng Kông: Thời kỳ hoàng kim bị hủy diệt và nỗi bi thương về chủ thể Nỗi lo lắng của giới trẻ Hồng Kông là sự pha trộn giữa áp lực vật lý và dấu ấn sâu sắc nhất của thời đại. Dưới sự độc quyền kéo dài của chủ nghĩa tư bản và bá quyền bất động sản, "nhà hộp" và "căn hộ nano" từ lâu đã làm tan vỡ phẩm giá của giới trẻ. Mỗi sáng, chúng ta chỉ có thể đối mặt với bốn bức tường, lên tàu điện ngầm, ngồi lặng lẽ trong văn phòng trở thành những bánh răng của một hệ thống tài chính khổng lồ, và về nhà thì phần lớn tiền lương phải cống hiến cho những không gian chật hẹp của một thành phố đang sụp đổ về mặt hệ thống. Đây là một nhà tù tinh xảo, cả về mặt vật lý lẫn ý thức hệ. Và sau năm 2019, không gian tinh thần của thành phố này đã trải qua một sự tái cấu trúc tàn khốc. Pháp quyền, tự do, tính quốc tế và văn hóa lấy người Hồng Kông làm trung tâm mà chúng ta từng tự hào đang bị một hệ thống "luật gia đình" ngoại lai thanh tẩy một cách có hệ thống. Cảnh đường phố Nathan quen thuộc vẫn còn đó, nhưng không khí lại tràn ngập cảm giác ngột ngạt khó tả. Nỗi đau "quê hương tan biến trước mắt" này, trong tâm lý học được gọi là nỗi đau môi trường (Solastalgia). Sự chật chội cực độ về không gian vật lý, cộng với sự biến mất của quê hương tinh thần, buộc vô số linh hồn phải rời xa quê hương, bước lên con đường lưu vong và ly tán không có điểm cuối. Đài Loan: Nơi trú ẩn tự do và sự trì trệ mãn tính êm dịu Đối với tôi và nhiều người lưu vong khác, Đài Loan là một cảng trú ẩn êm dịu. Nơi đây có nền dân chủ sâu sắc, xã hội dân sự đa dạng và bao dung, giúp tâm hồn đầy thương tích của chúng tôi có thể thở phào nhẹ nhõm. Tuy nhiên, với tư cách là một người quan sát, tôi cũng nhìn thấy chiếc lồng vô hình mà giới trẻ Đài Loan tự đối mặt. Tình cảnh của Đài Loan nằm ở cơ cấu lương thấp trì trệ kéo dài và giá nhà cao ngất ngưởng, buộc tầm nhìn của giới trẻ phải rút lui về cơ chế phòng vệ "hạnh phúc nhỏ bé". Một tách cà phê tinh tế, một buổi biểu diễn của ban nhạc độc lập, trở thành thuốc giảm đau chống lại sự vô vọng của nền kinh tế vĩ mô. Cuộc khủng hoảng địa chính trị không thể trốn tránh càng khuyến khích những tâm hồn tự do trên đảo "không say không về". Chế độ độc tài ở bên kia eo biển luôn lởn vởn. Thanh niên Đài Loan được hưởng tự do ngôn luận mà Hồng Kông và Trung Quốc không thể tưởng tượng được, nhưng họ phải vật lộn để hình dung về tương lai giữa sự trì trệ kinh tế và mối đe dọa chiến tranh. Kết luận: Tái cấu trúc tọa độ tinh thần trong thời đại trôi dạt Dù là thanh niên Trung Quốc chọn "chạy" khỏi hệ thống, thanh niên Hồng Kông ly tán trong đống tro tàn tinh thần, hay thanh niên Đài Loan dừng chân giữa "hạnh phúc nhỏ bé" và bóng ma địa chính trị, các thế hệ trẻ ở Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan đang cùng nhau trải qua một sự quá tải tinh thần không nơi nương tựa. Sự di cư trong quá khứ là để "an cư lạc nghiệp" trên mảnh đất mới, còn sự di chuyển của chúng ta ngày nay giống như việc tranh giành một hơi thở tự do trong một hệ thống và không gian ngột ngạt. Bản đồ tâm lý ly tán này chắc chắn đầy rẫy nỗi đau mất gốc và sự bất lực của bèo trôi, nhưng chính dòng chảy tập thể này đã cho phép chúng ta cộng hưởng ở những kẽ hở của quyền lực. Chiếc vali bên cửa sổ có lẽ không còn chỉ là biểu tượng của sự lưu vong và bất an, mà là một thái độ tinh thần từ chối bị hệ thống thuần hóa hoàn toàn, luôn sẵn sàng lên đường. Trong một thời đại định mệnh là ly tán, chúng ta có lẽ khó tìm được nơi trú ẩn vật lý vĩnh viễn, nhưng bằng cách cùng nhau gìn giữ tự do, chủ thể và phẩm giá, chúng ta cuối cùng sẽ ghép lại một ngôi nhà tinh thần mới cho thế hệ này thông qua sự di chuyển và kết nối lẫn nhau. Tác giả: Adou, sinh viên Hồng Kông. Tham gia Phong trào chống dẫn độ, hiện đang ở Đài Loan.